“Delirten hastalık”, “Çıldırtan hastalık”, “Dünyanın en kötü ağrısı” gibi isimlerle anılan trigeminal nevralji hastayı yarattığı ağrı ile son derece rahatsız eden bir tabloya neden olur.
Trigeminal nevralji trigeminal sinirin beyin sapına girdiği yere yakın yerde yaşanan baskı nedeniyle yüzde şiddetli ve ani ağrıya neden olan sinirsel bir hastalık ve kronik bir ağrı bozukluğudur.
Her yaşta görülebilmesine rağmen genellikle 50 yaş üzerinde ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklerden daha sık görülmektedir. Genetik (ailesel) kökeni de olduğu düşünülmektedir
Trigeminal nevralji vakalarında yüzün bir yarımında ani, şiddetli ve elektrik çarpmasına benzer ağrı atakları yaşanır. Bu ağrı atakları trigeminal nevraljinin en belirgin semptomudur. Bu ağrı atakları aynı zamanda acı, batma ve yan hissi de yaşatır. Ağrı ataklarının süresi birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar değişmekle beraber bu atakların sıklığı da hastadan hastaya değişkenlik gösterir.
Trigeminal Nevraljinin Nedenleri Nelerdir?
Trigeminal sinir sağ ve solda 2 adettir ve beyin sapı denen bölgeden çıktıktan sonra kulağın üst tarafından üç dala ayrılarak yüze yayılır.
- İlk dal kişinin üst göz kapağı ve alnının hissini sağlar
- İkinci dal alt göz kapağı, üst çene, burun ve deliği ve yanak kısmının hissini sağlar
- Üçüncü dal ise alt çene ve iç kısmının hissini ve çiğneme ile ilgili bazı kasların fonksiyonunu sağlar.
Bu dallardan genellikle birinin bazense daha fazlasının etkilenmesi ile en fazla alt çene bölgesinde sonra üst yanak ve göz bölgesinde şiddetli ağrılar ile kendini gösterir.
İki ayrı dalın birlikte tutulması da görülebilir ama üç dalın tutulması çok nadirdir. Trigeminal nevraljinin en yaygın nedeni, trigeminal sinirin (beşinci kraniyal sinir olarak da adlandırılır) beyin tabanında bir atar damar veya toplar damarlar tarafından sıkıştırılmasıdır.
Bu dalların atar damar veya toplar damarların teması sonucu sinirin daha hızlı sinyal iletimine yardımcı olan özel bir kaplama olan miyelin kılıfının aşınmasına ve sinirin anormal ağrı sinyalleri göndermesine neden olur. Damarsal problemlerin yanısıra tümoral oluşumların sinire bası yapması, multiple skleroz gibi hastalıklarda da sinirleri koruyan miyelin kılıfına zarar veren benzer bir durum trigeminal nevraljiye neden olabilir. Ayrıca trigeminal sinire baskı yapan bir tümör de trigeminal nevraljiye yol açabilir.
Trigeminal Nevralji Belirtileri Nelerdir?
Yüzde elektrik çarpmasına benzer şiddetli, saplanır hissi veren veya zonklama tarzında ağrı atakları trigeminal nevraljinin en yaygın görülen belirtisidir. Bu ağrılar yüze dokunma, çiğneme, konuşma veya diş fırçalama ile tetiklenen ani ağrı ataklarıdır. Ağrı ile birlikte batma, yanma, acı ve yüz spazmları da belirtiler arasındadır.
Trigeminal nevralji belirtisi genellikle birkaç saniye süren, yüzün bir yarımında hissedilen ani ve şiddetli elektrik çarpması şeklinde bir ağrıdır. Trigeminal nevralji belirtileri arasında sayılan bu tür ağrıların ardından dakikalara yayılan zonklamalar hissedilebilir.
- Yüzün bir yarısında elektrik çarpmasına benzer ağrı atakları
- Yüze dokunma, çiğneme, konuşma veya diş fırçalama ile tetiklenen ani ağrı atakları
- Yüz spazmlarıyla birlikte ortaya çıkan ağrı
- Yüzün bir bölgesinde karıncalanma ve uyuşma
Bu ağrı atakları hiçbir uyaran yokken oluşabildiği gibi;
- Hafif dokunma
- Yemek yeme
- Diş fırçalama
- Tıraş olma ya da makyaj yapma
- Hatta rüzgar esmesiyle bile ortaya çıkabilir.
Trigeminal Nevralji Teşhisi Nasıl Konulur?
Migren, gerilim baş ağrısı, çene eklem rahatsızlığı gibi birçok hastalık tek taraflı yüz ağrısına sebep olabilir. Trigeminal nevraljinin diğer yüz ve baş ağrısına yol açan sebeplerden ayrılması uzman bir doktor muayenesinde hastanın şikayetlerinin ve belirtilerinin değerlendirilmesi ile yapılır. Trigeminal sinire yönelik yapılan MR görüntülemeleri ile tanı doğrulanabilir. Bu özellikli MR görüntülemelerinde trigeminal sinire baskı yapan damar oluşumları görüntülenebilmektedir.
Trigeminal Nevralji Tedavisi Nasıl Olur?
Trigeminal nevraljide öncelikle ağrının dindirilmesi için ilaç tedavisi yapılır . Etkili olan ilaçlar epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Pek çok hastanın ağrısı bu ilaçlarla yatışmaktadır. İlaç tedavisi ile hasta rahatlıyorsa, bu ilaçlar hayat boyu da kullanılabilir. Ancak trigeminal nevralji ağrı ataklarının geçtiği dönemlerde ilaçlara ara verilmekle birlikte ataklar başladığında ilaçlar yeniden kullanılmaktadır.
Kullanılan ilaçlar arasında antikonvülsanlar ve trisiklik antidepresanlar bulunur.
Antikonvülsanlar ağrıyı kontrol etmek için sinir aktivitesini engeller. Ancak bu ilaçların çeşitli rahatsız edici yan etkileri olabilir (örneğin, zihin bulanıklığı, uyuklama ve bulantı). Karbamezapin kullanımın ilk birkaç haftasında kan sayımınızın ve kan tuzunuzun dikkatli bir şekilde izlenmesini gerekir.
Zaman içerisinde birçok hastada ilaç etkinliği giderek azalır ve ilaca rağmen şiddetli ağrı olur. Cerrahi tedavi gerekliliği burada devreye girer. Cerrahi tedavi seçenekleri arasında mikrovasküler dekompresyon, foramen ovale ponksiyonu ile balon kompresyon, radyofrekans veya alkol uygulamaları bulunur.
Trigeminal Nevralji Ameliyatı
Mikrovasküler dekompresyon özellikle genç ve radyolojik olarak trigeminal sinire damar basısı gösterilmiş hastalarda öncelikle tercih edilmelidir. Yapılan cerrahi ile ömür boyu ağrısız bir yaşam söz konusudur. Bu yöntemde Trigeminal sinir mikro cerrahi teknikle ortaya konur ve siniri sıkıştıran damar yapıları özel bir materyal ile sinirden uzaklaştırılır ve bu sayede olguların hemen tamamında ömür boyu ağrısız dönem elde edilebilir.
Tüm cerrahi işlemlerde olduğu gibi, bu ameliyatlarda karşılaşılabilecek komplikasyonlar vardır ve hastalar nadiren (hastaların %5'inden azı) yüz zayıflığı, uyuşukluk, çift görme veya işitme azalması gibi yaşayabilirler.
Mikrovasküler dekompresyon işlemi sırasında cerrah, sinire baskı yapan bir kan damarını bulamazsa (hastaların %10 - %20'si), sinirin bir kısmını kesmesi gerekebilir. Bu yapıldığında, hastanın yüz ağrısı büyük olasılıkla rahatlayacaktır, ancak ağrı olan yüz bölgesinde kalıcı uyuşukluk hissi yaşayacaktır.
Trigeminal Nevralji Balon Kompresyon Tedavisi
Genel anestezi altında yanaktan bir iğne ile trigeminal sinirin yüzden çıkış noktasına girilir. İğne yardımıyla küçük bir balon geçirilir ve siniri kafatası kemiğine bastırmak için bu balon şişirilir. Yaklaşık 1 ila 2 dakika sonra, balon söndürülür ve çıkarılır. Şişirilen balon sinire kalıcı hasar vermemekle birlikte sinirin ağrılara neden olan liflerinde myelin kaybı yaratarak ağrının geçmesini sağlar.
Hastalığın tekrarlama riski mikrovasküler dekompresyon ameliyatı kadar düşük olmasa da oldukça etkin ve komplikasyonu az bir tedavi yöntemidir. Tekrarlanabilir bir yöntem olması hastalık nüksederse de uygulanabilmesini sağlar.
