Düşük Ayak Nedir? Neden Olur, Kalıcı mı, Nasıl Tedavi Edilir?

Düşük ayak, ayağın ön kısmını ve ayak parmaklarını yukarı kaldıran kasların yeterince çalışmaması sonucunda ortaya çıkan bir güç kaybıdır. Kişi yürürken ayağının ucunu yerden yeterince kaldıramaz, ayak zemine sürtebilir ve sık sık takılma yaşayabilir. Bu durum tek başına bir hastalık değildir; sinir kökü, çevresel sinir, siyatik sinir, beyin, omurilik veya kaslarla ilgili farklı sorunların belirtisi olabilir.

Düşük ayak özellikle ani geliştiğinde endişe yaratır. Kişi yürürken ayağının sürttüğünü, topuğu üzerinde yürüyemediğini veya merdiven çıkarken ayağını kaldırmakta zorlandığını fark edebilir. Bu tablo her zaman felç anlamına gelmez ancak nedenin erken belirlenmesi önemlidir.

Bazı kişilerde neden bel fıtığı veya bel kanal darlığıdır. Bazılarında ise dizin dış tarafında yüzeye yakın seyreden peroneal sinirin baskı altında kalması soruna yol açar. Daha nadiren inme, omurilik hastalıkları veya kas hastalıkları da düşük ayağa neden olabilir.

Ani güç kaybında zaman önemlidir. Özellikle güçsüzlük hızla artıyorsa, iki bacakta birden ortaya çıkıyorsa, idrar veya dışkı kontrolünde sorun varsa ya da yüz ve kolda da güç kaybı gelişmişse beklemeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Düşük Ayak Nedir?

Düşük ayak nedir sorusunun en basit yanıtı, ayağın yukarı doğru yeterince kaldırılamamasıdır. Bu hareket ayak bileğinin dorsifleksiyonu olarak adlandırılır ve yürürken ayağın yere takılmaması için gereklidir.

Normal yürüyüşte ayağın ön kısmı adım atarken zeminden yeterince yükselir. Düşük ayakta ise bu hareket zayıflar. Ayağın ucu yere sürtebilir ve kişi düşmemek için yürüme şeklini değiştirebilir.

Sorun hafif olduğunda kişi yalnızca uzun yürüyüşlerde ayağının takıldığını hissedebilir. Daha ileri güç kaybında ise ayak adım sırasında tamamen aşağı doğru düşebilir.

Düşük Ayak Nasıl Fark Edilir?

Düşük ayağın en tipik belirtisi yürürken ayak ucunun zemine sürtmesidir.

Kişi şu değişiklikleri fark edebilir:

• Ayağın ön kısmının yere takılması
• Sık sık tökezleme
• Merdiven çıkarken ayağı yeterince kaldıramama
• Topukların üzerinde yürümekte zorlanma
• Ayakkabının ön kısmının zemine sürtmesi
• Bir bacağı diğerinden daha fazla kaldırarak yürüme
• Ayak bileğinde belirgin güç kaybı

Düşük ayağı olan bazı kişiler düşmemek için dizini normalden daha fazla yukarı kaldırır. Bu yürüyüş şekline stepaj yürüyüşü denir.

Kişi kendi kendine kaba bir fikir edinmek için iki ayağını karşılaştırabilir. Örneğin topuklarının üzerinde birkaç adım yürümeyi deneyebilir. Bir ayağın ön kısmı belirgin biçimde aşağı düşüyorsa güç kaybı olabilir.

Ancak bu tür evde yapılan kontroller tanı yerine geçmez. Güç kaybının derecesini ve kaynağını belirlemek için nörolojik muayene gerekir.

Düşük Ayak Bir Hastalık mı, Belirti mi?

Düşük ayak başlı başına bir hastalık değildir. Sinir sisteminin farklı seviyelerinde oluşan problemlerin ortak bir belirtisidir.

Sorun:

• Beldeki sinir kökünde
• Diz çevresindeki peroneal sinirde
• Siyatik sinirde
• Omurilikte
• Beyinde
• Kaslarda

olabilir.

Bu nedenle düşük ayakta yalnızca ayağın güçsüzlüğünü fark etmek yeterli değildir. Asıl önemli olan bu güçsüzlüğün nereden kaynaklandığını belirlemektir.

Tedavinin şekli de nedene göre değişir. Bel fıtığına bağlı düşük ayak ile diz çevresinde sinir sıkışmasına bağlı düşük ayak aynı şekilde tedavi edilmez.

Hangi Durumlarda Hemen Doktora Gidilmeli?

Ani gelişen düşük ayakta bazı bulgular daha hızlı değerlendirme gerektirir. Özellikle güç kaybı saatler veya birkaç gün içinde belirginleşiyorsa beklemek doğru olmayabilir.

Şu durumlarda hızlı tıbbi değerlendirme gerekir:

• Güç kaybının kısa sürede artması
• İki ayakta veya iki bacakta birden güçsüzlük
• İdrar yapamama
• Yeni başlayan idrar kaçırma
• Dışkı kontrolünde bozulma
• Makat veya genital bölgede uyuşma
• Şiddetli bel ağrısına eşlik eden ilerleyici güç kaybı
• Yüzde kayma
• Kolda güçsüzlük
• Konuşma bozukluğu
• Ani denge kaybı

Yüzde, kolda ve bacakta aynı anda güçsüzlük gelişmesi veya konuşmanın bozulması inme açısından değerlendirme gerektirir.

Bel ağrısı, iki bacakta güç kaybı ve idrar sorunlarının birlikte bulunması ise bel bölgesindeki sinirlerin ciddi biçimde sıkıştığı bir tabloyu düşündürebilir.

Her düşük ayak felç değildir. Ancak düşük ayağın ani ortaya çıkması, özellikle diğer nörolojik belirtilerle birlikteyse, nedenin hızla belirlenmesini gerektirir.

• Bel ağrısı
• Kalçadan bacağa yayılan siyatik ağrısı
• Bacağın dış tarafında uyuşma
• Ayağın üst kısmında hissizlik
• Başparmağı yukarı kaldırmada güçlük
• Topuk üzerinde yürüyememe

Bazı kişilerde ağrı çok şiddetliyken bazı hastalarda ağrı azaldıktan sonra güç kaybı daha belirgin fark edilebilir.

Bel kanal darlığında ise sinirler genellikle daha uzun süreli baskı altında kalır. Yürüme mesafesinin giderek azalmasına ek olarak zamanla ayak bileği ve bacak kaslarında güç kaybı gelişebilir.

Ani ve belirgin motor kayıp varsa yalnızca ağrı kontrolüne odaklanmak yeterli olmayabilir. Sinirin üzerindeki baskının derecesi ve cerrahi gereksinim erken dönemde değerlendirilmelidir.

Peroneal Sinir Tuzaklanması

Peroneal sinir felci, düşük ayağın sık görülen nedenlerinden biridir.

Peroneal sinir dizin dış tarafında, fibula başı olarak adlandırılan kemik bölgesinin çevresinden geçer. Bu alanda sinir cilt yüzeyine oldukça yakındır. Bu nedenle dışarıdan gelen baskıya hassastır.

Peroneal sinir şu durumlarda sıkışabilir veya zarar görebilir:

• Uzun süre bacak bacak üstüne atmak
• Diz dış kısmına sürekli baskı uygulanması
• Çok sıkı alçı veya bandaj
• Uzun süre çömelmek
• Uzun süren ameliyatlarda bacağın aynı pozisyonda kalması
• Hızlı kilo kaybı
• Diz çevresindeki travmalar

Hızlı kilo kaybı sonrasında siniri çevreleyen koruyucu yağ dokusu azalabilir. Bu durum sinirin fibula başında daha kolay baskı altında kalmasına yol açabilir.

Peroneal sinir kaynaklı düşük ayakta bel ağrısı veya siyatik ağrısı bulunmayabilir.

Ayağın dışa doğru çevrilmesinde güçsüzlük ve ayak sırtında uyuşma daha belirgin olabilir.

Kalça Enjeksiyonu ya da Kalça Ameliyatı Sonrası Siyatik Sinir Hasarı

Siyatik sinir kalça bölgesinden başlayıp bacağın arka kısmına doğru ilerleyen büyük bir sinirdir. Bu sinirin bir bölümü daha sonra peroneal siniri oluşturur.

Kalça çevresinde meydana gelen travmalar, bazı ameliyatlar veya nadiren enjeksiyonla ilişkili sinir yaralanmaları düşük ayağa yol açabilir.

Siyatik sinirin daha geniş bir bölümü etkilenirse yalnızca ayağı yukarı kaldırma değil, ayağın başka hareketleri de bozulabilir.

Bazı hastalarda arka bacak kaslarında veya ayak tabanını aşağı doğru iten kaslarda da güç kaybı olabilir.

Muayenedeki kas dağılımı, sorunun peroneal sinirden mi yoksa daha yukarıdaki siyatik sinirden mi kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur.

Diğer Nedenler: Diyabetik Nöropati, İnme, MS, Kas Hastalıkları

Düşük ayak her zaman bel fıtığı veya peroneal sinir sıkışmasından kaynaklanmaz.

Daha az görülen diğer nedenler arasında:

• Diyabete bağlı sinir hasarı
• İnme
• Multipl skleroz
• Omurilik hastalıkları
• Bazı motor nöron hastalıkları
• Kas hastalıkları

yer alabilir.

Özellikle iki taraflı düşük ayak veya vücudun başka bölgelerinde eşlik eden nörolojik bulgular varsa daha geniş değerlendirme gerekebilir.

Sorun Belde mi, Dizde mi? Düşük Ayak Nasıl Teşhis Edilir?

Düşük ayakta tanının en önemli aşaması nörolojik muayenedir.

Doktor yalnızca ayağın yukarı kalkıp kalkmadığına bakmaz. Farklı kas gruplarının gücü, duyu kaybının dağılımı ve refleksler birlikte değerlendirilir.

Bu değerlendirme problemin beldeki sinir kökünden mi, diz çevresindeki peroneal sinirden mi veya daha farklı bir bölgeden mi kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur.

Nörolojik Muayene: Hangi Hareketler Korunuyor?

Bel fıtığı ile peroneal sinir sıkışması benzer düşük ayak görüntüsüne yol açabilir ancak muayenede bazı farklılıklar görülebilir.

Pratik ayrımlardan biri ayağı içe çevirme gücüdür. Bu hareket L5 sinir kökü etkilenmesinde zayıflayabilirken yalnızca peroneal sinir sıkışmasında daha iyi korunabilir.

Ancak tek bir muayene bulgusu kesin tanı koydurmaz. Tüm kas gruplarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

EMG Neden Gerekir?

EMG, sinirlerin ve kasların elektriksel işlevini değerlendiren bir testtir.

Düşük ayakta EMG şu konularda yardımcı olabilir:

• Sinir hasarının yerini belirlemek
• Bel kökü hasarı ile çevresel sinir hasarını ayırmak
• Hasarın derecesini değerlendirmek
• Sinirde iyileşme bulgularını takip etmek

Örneğin muayene hem L5 sinir kökü basısını hem de peroneal sinir sıkışmasını düşündürüyorsa EMG ayrımı destekleyebilir.

Bununla birlikte EMG her zaman güç kaybı ortaya çıkar çıkmaz tüm değişiklikleri göstermez. Bazı elektriksel bulguların belirginleşmesi için zaman gerekebilir.

Bu nedenle belirgin ve ilerleyici motor kayıpta yalnızca EMG sonucunu bekleyerek değerlendirmeyi geciktirmek doğru olmayabilir.

Düşük Ayak Tedavisi

Düşük ayak tedavisi, güç kaybına yol açan nedene göre planlanır.

Tek bir tedavi yöntemi yoktur. Bazı hastalarda sinir üzerindeki baskının kaldırılması gerekirken bazı kişilerde baskının ortadan kalkması ve rehabilitasyon yeterli olabilir.

Tedavinin iki temel hedefi vardır:

1. Sinir hasarının nedenini ortadan kaldırmak veya kontrol altına almak.
2. Sinir iyileşirken kişinin güvenli biçimde yürümesini sağlamak.

Bel Fıtığına Bağlı Düşük Ayakta Ameliyat ve Zamanlama

Bel fıtığına bağlı belirgin kas güçsüzlüğünde zamanlama önemlidir.

Her düşük ayağa hemen ameliyat yapılmaz. Ancak hızla ilerleyen veya ileri derecede motor güç kaybı bulunan hastalarda sinirin uzun süre baskı altında kalması iyileşmeyi etkileyebilir.

Cerrahi kararında şu faktörler değerlendirilir:

• Güç kaybının derecesi
• Ne kadar süredir devam ettiği
• Güçsüzlüğün ilerleyip ilerlemediği
• MR'daki sinir basısının şiddeti
• Ağrının ve duyu kaybının dağılımı
• Hastanın genel sağlık durumu

Bel fıtığı sinir köküne ciddi şekilde baskı yapıyorsa cerrahi olarak fıtığın çıkarılması ve sinirin rahatlatılması gündeme gelebilir.

Burada amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değildir. Motor kaybın ilerlemesini önlemek ve sinire iyileşebileceği alanı sağlamak da önemlidir.

Tedavinin zamanlaması için herkes açısından geçerli tek bir süre belirtilemez. Ancak yeni gelişen belirgin güç kaybında değerlendirmeyi haftalar boyunca ertelemek yerine erken başvurmak daha doğru olur.

Peroneal Sinir Ameliyatı

Peroneal sinir sıkışmasında tedavi, hasarın nedenine ve derecesine bağlıdır.

Örneğin uzun süre bacak bacak üstüne atmaya bağlı hafif sinir basısı varsa baskının ortadan kaldırılmasıyla zaman içinde iyileşme görülebilir.

Sıkı alçı, bandaj veya dışarıdan bası söz konusuysa öncelikle bu neden düzeltilir.

Belirgin sinir sıkışması bulunan, güç kaybı devam eden veya yeterli takip süresinde toparlanma göstermeyen bazı hastalarda siniri serbestleştirmeye yönelik cerrahi değerlendirilebilir.

Sinirin travmayla ciddi biçimde yaralandığı durumlarda ise daha farklı cerrahi yöntemler gerekebilir.

Her peroneal sinir hasarında ameliyat gerekmez.

Ayak Bileği Ateli (AFO) ve Fizik Tedavi

AFO, ayak bileğini uygun pozisyonda tutmaya yardımcı olan bir ortezdir.

Düşük ayakta ayak ucu yürürken zemine takıldığı için düşme riski artabilir. AFO bu süreçte ayağın öne doğru düşmesini azaltmaya yardımcı olur.

AFO'nun amaçları şunlardır:

• Ayak ucunun yere sürtmesini azaltmak
• Takılma riskini düşürmek
• Yürüyüşü daha güvenli hale getirmek
• Ayak bileğinin uygun pozisyonunu korumak
• Yürüyüş sırasında gereksiz enerji harcamasını azaltmak

Fizik tedavide ise mevcut kas gücünün korunması, eklem sertliğinin önlenmesi ve doğru yürüyüş eğitimi önemlidir.

Sinirde kısmi iyileşme başladığında uygun egzersizler kasların yeniden güç kazanmasına yardımcı olabilir.

Ancak fizik tedavi, siniri sıkıştıran büyük bir bel fıtığını veya mekanik peroneal sinir basısını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle nedene yönelik tedavinin yerine değil, iyileşmenin destekleyici parçası olarak düşünülmelidir.

Düşük Ayak Kalıcı mı? İyileşmeyi Etkileyen Etkenler

Düşük ayak kalıcı mı sorusunun yanıtı her hasta için aynı değildir. Düşük ayağın bir bölümü tamamen veya büyük ölçüde düzelebilirken bazı hastalarda kalıcı güç kaybı kalabilir.

İyileşmeyi etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Sinirdeki hasarın derecesi
• Sinirin sıkışmış, ezilmiş veya kesilmiş olması
• Güç kaybının ne kadar ciddi olduğu
• Güçsüzlüğün ne kadar süredir devam ettiği
• Nedene yönelik tedavinin zamanlaması
• Hastanın yaşı
• Diyabet gibi ek hastalıklar
• Kaslarda belirgin erime gelişmesi
• Sinirin ameliyat veya tedavi sonrası yeniden işlev kazanma kapasitesi

Sinir dokusu kas veya cilt gibi hızlı iyileşmez. Sinirde toparlanma başladığında bile kas gücünün geri gelmesi haftalar veya aylar sürebilir.

Bazı hastalar ameliyattan sonra ağrılarının hemen azaldığını ancak ayağın hala güçsüz olduğunu fark eder. Bu durum tek başına ameliyatın başarısız olduğunu göstermez.

Ağrı sinir üzerindeki mekanik bası kaldırıldığında hızlı azalabilirken motor sinir liflerinin ve kasların toparlanması daha uzun zaman alabilir.

Uzun süredir tam güç kaybı bulunan, kaslarda belirgin erime gelişmiş veya sinirin ciddi biçimde hasar gördüğü kişilerde tam iyileşme ihtimali daha düşük olabilir.

Bu nedenle düşük ayakta hem doğru nedeni bulmak hem de gerekli tedaviyi gereksiz gecikme olmadan planlamak önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular